Schijnzelfstandigheid in 2026: wanneer is zzp inhuren risicovol?

Zzp inhuren vraagt om een beoordeling van de feitelijke samenwerking. Vaste werktijden, aansturing, structureel werk en weinig ondernemersvrijheid kunnen wijzen op loondienst, maar zijn geen losse beslisregels. De Belastingdienst handhaaft sinds 2025 weer zonder handhavingsmoratorium. Vergelijk zzp, loondienst en payroll daarom op de werkelijke arbeidsrelatie, niet alleen op de prijs of de naam boven het contract.

Zelfstandigenwet: voorstel, nog geen nieuwe regel

Stand 4 oktober 2026. De Zelfstandigenwet ligt van 1 tot en met 29 oktober 2026 ter internetconsultatie. Het kabinet noemt januari 2028 als beoogde invoering, niet als vaststaande ingangsdatum. Totdat wetgeving daadwerkelijk verandert, beoordeel je arbeidsrelaties aan de hand van de huidige regels. Zie het bericht van de Rijksoverheid.

Het voorstel beschrijft een zelfstandigentoets voor het ondernemerschap en een werkrelatietoets voor de uitvoering van de opdracht. Ook volgens de consultatietoelichting betekent niet voldoen aan die voorgestelde toetsen niet automatisch loondienst: dan blijft beoordeling aan de hand van de bestaande regels nodig. Behandel conceptcriteria dus niet als een huidige checklist waarmee een opdracht automatisch wordt goed- of afgekeurd.

Voor jouw keuze betekent dit: wacht bij twijfel over de huidige samenwerking niet op een nieuwe wet. Breng de werkzaamheden, aansturing, zelfstandigheid en ondernemersrisico’s in kaart. Het voorstel verplicht je niet tot payroll. Leg de werkvormen naast elkaar in payroll of zzp en laat een twijfelgeval afzonderlijk beoordelen.

Schijnzelfstandigheid in 2026

Schijnzelfstandigheid is de situatie waarbij iemand formeel als zzp’er werkt, maar feitelijk als werknemer functioneert. De Belastingdienst beoordeelt de arbeidsrelatie op basis van de werkelijke situatie, niet de contractvorm.

Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst actief. Dat betekent dat opdrachtgevers (niet alleen zzp’ers) naheffingen van loonheffingen en premies kunnen krijgen als een arbeidsrelatie achteraf als dienstbetrekking wordt aangemerkt.

Signalen van schijnzelfstandigheid

Er is geen harde grens, maar de Belastingdienst kijkt naar een combinatie van factoren:

• Vaste werktijden of locatie: De zzp’er werkt op vaste tijden of altijd op jouw locatie.
• Gezagsverhouding: Jij geeft dagelijks instructies over hoe het werk gedaan moet worden.
• Structureel werk: De opdracht duurt al lang of is voortdurend verlengd zonder duidelijk einde.
• Werken in het team: De zzp’er is volledig geïntegreerd in jouw organisatie en neemt deel aan vergaderingen of teamoverleg.
• Weinig ondernemersvrijheid: De zzp’er werkt hoofdzakelijk voor jou, heeft geen eigen klanten en loopt geen ondernemersrisico.

Geen van deze signalen is op zichzelf doorslaggevend. Beoordeel ze in samenhang met alle omstandigheden en controleer opnieuw wanneer de samenwerking verandert.

Wat zijn de gevolgen?

Als de Belastingdienst oordeelt dat er sprake is van een verkapt dienstverband, kan de opdrachtgever te maken krijgen met:

• Correcties en naheffingen van loonheffingen, normaal niet verder terug dan 1 januari 2025.
• Een langere terugblik, tot vijf jaar, bij kwaadwillendheid of een niet-opgevolgde eerdere aanwijzing.
• Mogelijke vergrijpboetes vanaf 2026. De Belastingdienst legt bij deze handhaving in 2026 nog geen verzuimboetes op.

Dit onderscheid volgt uit de actuele uitleg over handhaving van de Belastingdienst. Een algemene waarschuwing dat iedere opdrachtgever altijd vijf jaar terug kan worden aangeslagen, is te ruim.

Wanneer is payroll of loondienst logischer?

Als iemand structureel en onder jouw directe aansturing werkt, is het de vraag of het zzp-model juridisch houdbaar is. In dat geval zijn er alternatieven:

Loondienst: Je neemt de persoon rechtstreeks in dienst en draagt zelf het werkgeversrisico. Wat dat kost lees je in Loonkosten berekenen in 2026.

Payroll: Een payrollbedrijf wordt juridisch werkgever; jij blijft de dagelijkse werkzaamheden aansturen. Laat vastleggen welke kosten en risico’s het bedrijf draagt en welke het kan doorbelasten, bijvoorbeeld bij ziekte of einde van de inzet. Je houdt eigen verplichtingen als inlener, onder meer voor veilige arbeidsomstandigheden en juiste informatie. Payroll lost eventuele verplichtingen uit een eerdere zzp-periode niet met terugwerkende kracht op. Het verschil met alleen loonverwerking uitbesteden staat in Payroll of salarisadministratie uitbesteden.

Payroll is niet voor elke situatie de beste keuze. Voor projectmatig of gespecialiseerd werk met echte zelfstandigheid is een zzp-constructie prima. Maar bij structurele, aangestuurde inzet is het verstandig om de alternatieven naast elkaar te leggen. Dat doe je concreet, met kosten en risico’s op een rij, via payroll of zzp: wat is de slimme keuze.

Bronnen en disclaimer

Bronverwijzingen bij dit artikel (5)

• Rijksoverheid: Zelfstandigenwet in consultatie, 1 oktober 2026
• Overheid.nl: consultatie Zelfstandigenwet
• Belastingdienst: arbeidsrelaties en handhaving
• Rijksoverheid: schijnzelfstandigheid voorkomen en het juiste contract kiezen
• Ondernemersplein: regels voor payrolling

Deze informatie is samengesteld op basis van bronnen zoals de Belastingdienst, UWV en Rijksoverheid (stand 2026). Premies en regels kunnen wijzigen. Aan deze informatie kunnen geen rechten worden ontleend. Raadpleeg bij twijfel een specialist.

Een publicatiedatum of peildatum geldt voor de betreffende bron; de artikeldatum is geen hercontrole van alle bronnen.